Zwyczaje i tradycje wielkanocne – Wielki Tydzień

Share
foto: RS
foto: RS

Wielki Tydzień to czas porządkowania zarówno własnych domów jak i własnego wnętrza, poprzez posty i umartwienia. Święcona jest woda oraz ogień, przygotowywane są jaja wielkanocne. Podczas nabożeństw wielkotygodniowych wierni Kościoła katolickiego rozpamiętują ostatnie dni życia Chrystusa

Wielkie porządki i ozdabianie domów

Wielkie porządki kończyły się najpóźniej w Wielki Wtorek. Po wielkim sprzątaniu ozdabiano domy kwiatami w doniczkach i zielonymi gałązkami. Na ścianach malowano szlaczki, przyklejano malowanki na papierze. Pod sufitem zawieszano pająki ze słomy, wydmuszek, kolorowych papierków i piórek.

Pogrzeb żuru i śledzia

Żegnano się symbolicznie ze znienawidzonym żurem i śledziem, królującymi w okresie Wielkiego Postu. Zwykle drewniany lub tekturowy śledź był wieszany nad drogą na suchej wierzbie.

Przygotowywanie świątecznych potraw

W Wielki Czwartek i w Wielki Piątek gospodynie przygotowywały świąteczne potrawy. Piekły chleb, ciasta, rozmaite mięsa. Po domach roznosiły się zapachy wędzonych kiełbas, czy gotowanych szynek. Punktem honoru każdej gospodyni były dorodne baby drożdżowe.

Przygotowywanie jaj wielkanocnych

Pisanki, kraszanki, rymowanki, oklejanki miały sens symboliczny. Zdobieniem jaj we wzory roślinne i geometryczne zajmowały się kiedyś wyłącznie kobiety, wyganiając z izby każdego przybysza płci męskiej, odczyniając urok jaki mógł on rzucić na pisanki i jajka jeszcze nie ozdobione.

Według ludowych wierzeń jajko posiada moc przeciwdziałania złu, a poświęcone chroni przed ogniem, gwarantuje zdrowie i bezpieczeństwo, zapewnia obfitość.
W ludowych wierzeniach jajo było lekarstwem na chorobę a nawet pomagało zdobyć upatrzoną dziewczynę albo chłopaka. Panny, które czekały na zamążpójście myły ręce w wodzie, w której wcześniej gotowane były jajka na święcone.

TRIDUUM PASCHALNE

Obejmuje ono czas od wieczornej mszy w Wielki Czwartek i trwa do nieszporów w Niedzielę Zmartwychwstania.

Podczas Wielkiego Tygodnia kościół staje się domem żałoby. Panują w nim cisza i ciemność. W Wielki Czwartek milkną dzwony, które zastępuje teraz klekotanie kołatek, a po Mszy Wieczerzy Pańskiej następuje obnażenie ołtarza. Nadchodzi dzień Męki Pańskiej.

Wielki Czwartek

czwartek1
foto: RS

Po zakończeniu Mszy Wieczerzy Pańskiej Najświętszy Sakrament przenosi się do kaplicy adoracji, zwanej „Ciemnicą” (na pamiątkę uwięzienia Jezusa po Ostatniej Wieczerzy), gdzie adoruje się go do późnych godzin nocnych i przez cały następny dzień. Po zakończeniu liturgii z ołtarza zdejmuje się świece, mszał, krzyż, obrusy. (tzw. obnażenie ołtarza)
W Wielki Czwartek w kościołach katedralnych ma miejsce uroczysta Msza św sprawowana w godzinach porannych przez biskupa diecezjalnego wraz z prezbiterami. Nazywana jest ona Mszą Krzyżma, ponieważ podczas niej poświęcane są nowe oleje przeznaczone do namaszczeń: podczas chrztu, bierzmowania, sakramentu kapłaństwa oraz przy namaszczeniu chorych. W trakcie tej Mszy odbywa się odnowienie przyrzeczeń kapłańskich.

Wielki Piątek

Wielki Piątek to jedyny dzień w roku, w którym w Kościele katolickim nie jest sprawowana Msza św. Jest to dzień najgłębszej żałoby, powagi i skupienia. Wiernych obowiązuje post ścisły.

Liturgia Wielkiego Piątku składa się z:

  • Liturgii Słowa Bożego
  • Adoracji krzyża
  • Komunii świętej
  • Przeniesienia Najświętszego Sakramentu do Grobu Pańskiego
Kościół w Wiązownie, Wielki Piątek 2014
foto: RS
Kościół w Wiązownie, Wielki Piątek 2014
foto: RS

Warty przy grobach być może nawiązują do wart żołnierzy rzymskich, którzy pilnowali grobu Chrystusa. Z kolei odsłanianie grobu jest zwyczajem wywodzącym się prawdopodobnie ze średniowiecznych misteriów drogi krzyżowej.

Wielka Sobota

To czas żałoby po ukrzyżowanym Jezusie Chrystusie. Tradycyjnie w tym dniu wierni odwiedzają groby i adorują Najświętszy Sakrament. W Wielką Sobotę święci się pokarmy na stół wielkanocny. To również okazja do skorzystania z Sakramentu Pokuty.

Świecenie potraw odbywało się w Wielką Sobotę początkowo w domach, ponieważ ksiądz święcił wszystko, co zostało przygotowane przez gospodynię: chleb, jaja, kolorowe pisanki, wędliny, mięso, baby wielkanocne, placki, baranek z ciasta, masła lub cukru, chrzan, sól i pieprz. Później wierni zaczęli przychodzić ze „święconką” do kościoła.

foto: RS
foto: RS

W wiązowskiej parafii święcenie pokarmów odbywa się nie tylko w kościele ale również w świetlicach wiejskich w Emowie, Radiówku, Żanęcinie, Dziechcińcu, Malcanowie, Pęclinie, Kącku, Góraszce, Majdanie, Duchnowie, Boryszewie, Stefanówce oraz Koniku Starym – miejscowości należącej do sąsiedniej gminy.

foto: parafiawiazowna.pl
foto: parafiawiazowna.pl

Wigilia Paschalna

Szczęsny Jest odprawiana w noc Zmartwychwstania Pańskiego i stanowi integralną i najważniejszą częścią Triduum Paschalnego. Liturgia rozpoczyna się od poświęcenia ognia i paschału. Na paschale żłobi się krzyż, litery greckiego alfabetu Α (alfa) i Ω (omega) oraz aktualny rok w postaci czterocyfrowej. Następnie zapalony paschał wnosi się do ciemnego kościoła. Ksiądz lub diakon niosący świecę trzykrotnie wznosi okrzyk Światło Chrystusa!, wierni zaś odpowiadają Bogu niech będą dzięki. W kościele zapala się światło. Zostaje wtedy odśpiewane Orędzie Paschalne (Exsultet).

foto: RS
foto: RS

Opracowanie: Joanna Filimonow na podstawie PW/Encyklopedia tradycji polskich/Ludowe obrzędy Wielkanocne na Mazowszu – broszura Stowarzyszenia Kultury Mazowsza, 2008/Wikipedia

Share