Rzakta – historia miejscowości

Share

Rzakta (dawna nazwa Rzachta) – to bardzo stara wieś ze składu dóbr Dobrzynieckich herbu Ciołek. Nazwa wsi Rzachta wywodzi się prawdopodobnie od staropolskiego słowa żniwa.

Rzakta II połowa XVI w., wg Atlasu Historycznego Polski, pod red. W. Pałuckiego, Warszawa 1973*
II połowa XVI w., wg Atlasu Historycznego Polski, pod red. W. Pałuckiego, Warszawa 1973*

W XV w. Rzakta należała do parafii Kołbiel. Pierwszy drewniany kościół w Kołbieli (Kolibiel) pod wezwaniem Świętej Trójcy postawiono prawdopodobnie w 1407 roku. W 1422 roku erygowano parafię, która swym zasięgiem obejmowała wiele wiosek, w tym Rzaktę z 6 i 1/2 włóki ziemi uprawnej.

Rzakta, foto: KG i J Cz.

Rozwój gospodarczy tej części Doliny Świdra, był zasługą klanu rycerskiego, Dobrzynieckich herbu Ciołek. Kolebką rodu był nadświdrzański Dobrzyniec. Po 1571 roku część rodu Dobrzynieckich, skoligacona z Mlądzkimi przeniosła się do Karczewa. W 1574 roku kilka łanów puszczy w okolicach Mlądza nabył od nich Florian Radzymiński herbu Brodzic (jego pradziad Jan Radzymiński był od 1483 roku właścicielem wsi Płachta, Dziechcińca i Wiązowny). Na przełomie XVI i XVII wieku na skutek mariaży córek Dobrzynieckich ich majątki przeszły w ręce Karczewskich, Rudzińskich, Świderskich, Nowomiejskich, Radziejowskich, Boglewskich.
Przed 1556 rokiem pobudowano pierwszy kościół w Gliniance. Zaraz potem erygowano parafię. Kościół otrzymał wezwania Najświętszej Maryi Panny, św. Franciszka Wyznawcy, św. Jana Apostoła i Ewangelisty, św. Wawrzyńca Męczennika. Do nowej parafii przynależały m.in: wsie królewskie: Wielgolas, Kąty i Chrosna; szlacheckie: Glinianka, Czarnówka, Rzakta, Dobrzyniec Większy i Mniejszy, Górki, Płachetka, Siwa Wola, Kruszowiec i inne.
W tym czasie jedna część Rzakty znajdowała się w rękach Wawrzyńca Dobrzynieckiego h. Ciołek, a druga była własnością jego brata Andrzeja. Podstoli czerski Wawrzyniec Dobrzyniecki h. Ciołek był inicjatorem powstania dworu i miasta Glinianka. Wybudowanie kościoła i erygowanie parafii było takim pierwszym krokiem do uzyskania miejskiej lokalizacji Wawrzyńczewa.

Rzakta, foto: KG i J Cz.

W 1580 roku należąca do parafii w Gliniance Rzachta miała 13 łanów ziemi, a właścicielem wsi był Piotr Wasowski.
Okres potopu szwedzkiego i najazdu księcia Rakoczego (1655-1660) to dla Mazowsza czas olbrzymich zniszczeń. Dodatkowo epidemie i głód zdziesiątkowały tu populację mieszkańców.
Pod koniec XVIII wieku Rzachta wraz z Siwianką i Dobrzyńcem Mniejszym stanowiła własność szambelana Chełkowskiego.
W 1827 roku, Rzachta należąca do parafii Glinianka miała 29 domów i 185 mieszkańców.
W XIX wieku Rzachta wraz z Siwianką, młynem Tarchowizną z przyległościami należały do majątku Dobrzyniec Mały. Jego właścicielem był od 1836 roku Ludwik Adam Dmuszewski, aktor, śpiewak, reżyser teatralny, działacz społeczny, dziennikarz i jeden z dyrektorów Teatru Narodowego. Po jego śmierci w 1847 roku dobrami zarządzała Konstancja Dmuszewska.
Na początku XX wieku właścicielem Rzakty był Bolesław Pisanko. W tym czasie w Rzakcie funkcjonowała jednoklasowa szkoła powszechna.
1916 rok – wielki pożar w Rzakcie, co m.in spowodowało, że rok później powstają pierwsze w tym rejonie dwie Ochotnicze Straże Ogniowe w Rudzienku i Gliniance.

W okresie międzywojennym działało w Rzakcie Stowarzyszenie Spożywcze „Gromada”.
W drugiej połowie XX w. Rzakta miała Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną i znacznie rozproszoną zabudowę.

Rzakta, foto: KG i J Cz.

W latach 1973-75, w wyniku reformy administracyjnej i likwidacji Gminy Glinianka, Rzakta znalazła sie w Gminie Wiązowna. Pod koniec lat 70-tych zakończono budowę wodociągu w Wiązownie i ta sama inwestycja dotarła wkrótce do Glinianki i Rzakty.

W 1973 roku obniżono stopień organizacyjny do klas I-III w Szkole Podstawowej w Rzakcie, tworząc tym samym punkt filialny SP w Gliniance.

W 2004 roku powstaje w Rzakcie pełnowymiarowe boisko piłkarskie.

1 grudnia 2009  Rzakta uzyskała bezpośrednie połączenie komunikacyjne ze stolicą. (Linia ZTM nr 720 przez Wiązownę, Malcanów, Gliniankę)

1 lipca 2015 r. uruchomiona zostaje linia lokalna L-20, na trasie Otwock – Glinianka – Rzakta, kursy linii 720 z Warszawy do Rzakty stają się kursami wariantowymi a Rzakta uzyskuje bezpośrednie połączenie komunikacyjne z Otwockiem.

Data pierwszej publikacji 09.03.2010, Wiazowna.info.pl, aktualizacja 23.07.2015

Opracowanie: © Joanna Filimonow 
na podstawie:Stanisława i Krzysztof Oktabińscy „Z dziejów Glinianki i okolic”, Otwock-Wiązowna 2009

Zdjęcia: Katarzyna Gołąb i Joanna Czubak

copyright

Share