Osiedle Rudka

Share

Granice Osiedla Rudka, źródło: BIP WiązownaRudka – wieś i osiedle w gminie Wiązowna,
zlokalizowane po obu stronach szosy lubelskiej (DK17) graniczące od północy z Żanęcinem a od wschodu z Dziechcińcem.
Liczba mieszkańców: 55,
(stan na dzień 29.06.2015, dane UG Wiązowna)
Zarząd osiedla (2015-2019):
Ewa Parol – przewodnicząca,
Członkowie – Monika Mielcarz, Jerzy Romański

Rudka właściwą wsią i tzw. samodzielną jednostką pomocniczą gminy, z własnymi władzami, została dopiero w 2008 roku. 30 maja 2008 roku odbyły się pierwsze wybory Zarządu Osiedla Rudka. Wcześniej Rudka była częścią Żanęcina. Wydzielenie Rudki z Żanęcina nastąpiło na wniosek mieszkańców, którzy uznali, że obie miejscowości znajdują się w znacznej odległości od siebie, stanowią dwa odrębne kompleksy urbanistyczne i są zamieszkiwane przez odrębne wspólnoty lokalne, nie związane społecznie. Dodatkowym argumentem był fakt powstania Rudki jako osady w 1796 roku, czyli 30 lat wcześniej niż folwark Żanet (dziś Żanęcin) należący do dóbr duchnowskich.

Wieś Rudka, obejmuje dzisiaj swym zasięgiem terytorialnym jednostkę pomocniczą Osiedle Rudka, pozostającą nadal w obrębie geodezyjnym Żanęcin i częściowo Dziechciniec.

Rudka - położenie, na podstawie mapy UG Wiązowna
Rudka – położenie, na podstawie mapy UG Wiązowna

W czasach PRL-u na bazie zniszczonej kolonii urządzono w Rudce ośrodek turystyczno-wypoczynkowy „Rudka”. Dysponował on 50 miejscami noclegowymi. Jeszcze w 2014 roku miał status czynnego, ale wyglądał na opuszczony.  Teren ośrodka odżył w 2015 roku, kiedy powstała tu Akademia Przygody i Podróży. W przygotowanej „Zoo-farmie”, „Przystani piratów”, czy „Wiosce Indian” można zorganizować urodziny lub dowolną szkolną imprezę. Jest też specjalna Młodzieżowa Akademia Wojskowa, możliwość skorzystania ze strzelnicy, przejażdżki jeepem, quadem itp. Organizowane są imprezy integracyjne.

Przedszkolaki w Wiosce Indian/foto: www.facebook.com/AkademiaPrzygodyiPodrozy
Przedszkolaki w Wiosce Indian/foto: www.facebook.com/AkademiaPrzygodyiPodrozy

 Historia Rudki

Rudka została założona w 1796 roku przez Jana Alojzego Potockiego, ówczesnego właściciela dóbr wiązowskich, jako osada młynarska zwana Rudą Mlądzką alias Rudką Młynarską. W 1808 roku osadę zamieszkiwało 41 osób w 10 chałupach. Wg spisu z 1827 roku Rudka miała już tylko 15 mieszkańców w 3 domach mieszkalnych.

W 1844 roku, córki Tadeusza hr. Mostowskiego sprzedały wiązowski majątek z licznymi wioskami, w tym Rudę Młyn – Rozalii z Rosenthalerów Kempnerowej i Sewerynowi hr. Uruskiemu. Po zachodniej stronie szosy lubelskiej rozpoczęło się karczowanie lasów.

 Stan zagospodarowania tego obszaru znamy z lustracji sporządzonej w połowie XIX w.:

1186 łokci bieżących wału kamiennego około promenady w Rutce. Karczma z zajazdem w węgieł stawiona. Młyn owalnik z drewna. Dom z drewna w słupy dla młynarza. Stodoła o jednym klepisku z drewna we wsi. Dom dla młynarza z drewna w węgieł. Młyn korzecznik z drewna w węgieł o trzech gankach. Obora z drewna w słupy. Karczma z drewna w węgieł. Most na palach na Świdrze.

Od 1859 roku tereny te stanowiły własność Jana Czaplińskiego, który za 24000 zł. tj. 3600 rbs., odsprzedał je małżonkom Wiktorowi i Henryce z Topolskich Leszczyńskim. Ci z kolei odsprzedali je Karolowi Kiertzowi, właścicelowi Miedzeszyna, folwarku Błota i trzech osad w folwarku Falenica. On pozbywając się młyna sprzedał go Katarzynie Łamerskiej, ona Wiktorowi Leszczyńskiemu. Po nim w Rudce rządził Marcin Osiński. Drugi z młynów w Rudce zwanej Duchnowską, po 1857 przejęły rodziny żydowskie m.in.: Szloma Szpaktor, a w latach 1870. i następnych był własnością Moskala Burgsztejna, Wolfa Kupersztejna, Bety Monachema.

25 maja 1863 roku (powstanie styczniowe) oddział majora Józefa Jankowskiego zaatakował w Rudce, położonej o 3 km na południowy-wschód od Wiązowny, carski konwój z rekrutami idącymi traktem uściługskim (dzisiejsza szosa lubelska) od strony Dęblina. Udało się odbić 30 poborowych. Przewaga liczebna i ogniowa Rosjan uniemożliwiła pełny sukces. Straty nieprzyjaciela wyniosły 36 żołnierzy, jednego oficera i ośmiu rannych szeregowców. Straty własne to zabitych 6 żołnierzy i 4 rekrutów oraz 8 rannych.

To wydarzenie z 1863 roku upamiętnia dzisiaj krzyż drewniany, który znajduje się przy szosie lubelskiej, kilkadziesiąt metrów za zakrętem do Żanęcina.

Krzyż w Rudce, foto: RS
Krzyż w Rudce, foto: RS

Od końca XIX wieku Rudka była liczną kolonią żydowską. Mieszkańcy Rudki przynależeli do falenickiej gminy wyznaniowej. Warto wspomnieć, iż mieszkał tu karczmarz Upfał Nechyn, współzałożyciel wiązowskiej Włościańskiej Kasy Pożyczkowej. Od 1870 roku dzięki jej istnieniu miejscowi włościanie odkupili od dziedziców Domańskich znaczne połacie ziemi podworskiej. Poza młynami równie dochodowe były stojące tam karczmy. W drugiej połowie XIX wieku dzierżawcami ich byli początkowo Polacy: Hieronim Danicz, Jan Aleksander Lutoszewski. Później arendę przejęli Izraelici. Jeszcze w okresie międzywojennym herbaciarnię tam prowadził Ch. Bajtel po nim karczmę-zajazd S. Rachman. Drugi z budynków starej austerii kupił wiązowski kowal Julian Roguski, i po demontażu przeniósł ją do Wiązowny. Tam do 1998 roku służyła jako dom mieszkalny, licznej rodzinie kowala. Trunki do gminnych karczem dostarczano z gorzelni w Duchnowie i browaru Wiązowny. Pod koniec XIX wieku browar wiązowski dzierżawił znany piwowar warszawski Karol Machlejd. W 1921 roku w Rudce było 18 domów, w których mieszkało 180 osób, z tego 141 wyznania mojżeszowego.
Młyn wietrzny nad Świdrem był własnością W. Kaznowskiego. W pobliżu, w dawnym wyrobisku żwiru, dziś wypełnionym wodą urządzono kąpielisko. Kopalinę przewożono do pobliskiej cegielni w Teklinie, torami konnej kolejki wąskotorowej. W 1939 roku cegielnię zamknięto, a kąpielisko na pamiątkę nazwiska jej właścicieli nazwano Dołami Goldmana. Dziś obowiązuje zakaz kąpieli, ze względu na skażenie wody.*

czytaj więcej: Doły Goldmana

Doły Goldmana, wiosna, foto: RS
Doły Goldmana, foto: RS

We wrześniu 1939 roku w Rudce miały miejsce walki Wołyńskiej Brygady Kawalerii płk. J. Filipowicza z Niemcami.
W 1940 roku mieszkających tu Żydów najpierw przesiedlono do getta w Falenicy, a następnie w 1942 roku wymordowano w komorach gazowych Treblinki. W okresie okupacji hitlerowskiej opuszczona karczma była punktem konspiracyjnych spotkań żołnierzy AK IV Rejonu „Fromczyn”.

Na początku 2006 roku spłonęła stylizowana karczma, która znajdowała się nieopodal ośrodka wypoczynkowego „Rudka”. W restauracji było 40 miejsc do konsumpcji i sala bankietowa na 120 osób.

Opracowanie: Joanna Filimonow
na podstawie:J. Kałuszko, P. Ajdacki, Otwock i okolice: przewodnik, 2006
*materiał otrzymany drogą e-mailową od Krzysztofa Oktabińskiego

Rudka, 2009
Rudka, 2009, foto: KW dla wiazowna.info.pl

 copyright

Share