Pęclin – historia miejscowości

Share

Kolonia Pęclin została założona w 1823 roku na ziemiach Adolfa von Maltzana przez kolonistów niemieckich, którzy wywodzili się z miejscowości Petzlin – miasteczka niemieckiego w Meklenburgi i w drodze sentymentu tak samo nazwali mazowiecką wieś.
Niektóre źródła podają z kolei, że być może nazwa wsi wywodzi się od nazwiska dawnego właściciela, Niemca Penzera. W każdym razie wieś otrzymała nazwę „Penzlin” w 1834 roku. W 1827 roku wieś miała 11 chałup i 69 mieszkańców. Koloniści niemieccy zbudowali zbór ewangelicki, obok założyli cmentarz ewangelicki, który zniszczyły czołgi sowieckie w 1944 roku. U schyłku XIX w na obszarze gminy Wiązowna mieszkało 811 protestantów.
Z przekazywanych przez mieszkańców podań wynika, że w Pęclinie mieszkali osadnicy niemieccy trudniący się wypalaniem węgla drzewnego, którym następnie handlowali w Warszawie. Podobno na terenie wsi funkcjonowała też w pewnym czasie olejarnia, w której tłoczono olej.
1845 – zaraz ziemniaczana
1846 – klęska nieurodzaju, epidemia cholery, głód
1849-1857 – kolejne epidemie cholery zebrały śmiertelne żniwo

Po powstaniu carskich poligonów w Rembertowie na dawnych gruntach Wesołej i Okuniewa, ewangelickich kolonistów przesiedlono a część ich ziem odkupiła okoliczna ludność. Pod koniec XIX wieku było tu 10 gospodarstw i ok. 120 ha ziemi uprawnej. Pęclin stał się kolebką nowych gałęzi rodów: Smolaków, Klochów, Witanów, Pasków, Woźniców, Malesów, Zawadów, Konowrockich, Mielcarzy, Zająców. We wsi przez lata mieszkały rodziny: Cacków, Dąbrowskich, Kostrzyńskich, Wicików, Zarzyckich.

Pęclin, 2009, foto: AS
Pęclin, 2009, foto: AS

Zabudowa to typowa wiejska ulicówka. Drewniane domy kryte strzechami, obok nich zabudowania gospodarskie: stodoły, chlewy, obory, różnego rodzaju szopy, studnie z żurawiem lub kulką. Jedynym wyróżnieniem była murowana kapliczka. Z tyłu wsi były błotne rozlewiska, latem pełne ryb, a od listopada do marca ślizgawka dla dzieci. Część wsi nazywano: Biedulina.*

Wieś była stosunkowo ludna. W 1921 roku w Pęclinie było 29 chałup i mieszkało 176 osób.W 1922 roku we wsi wybudowano murowaną szkołę, która miała dwie duże klasy, kuchnię i werandy. Początkowo do szkoły uczęszczały dzieci także z Kącka, Malcanowa i Dziechcińca.

Pęclin, 2009, foto: AS
Budynek dawnej szkoły wiejskiej, 2009, foto: AS

W okresie okupacji hitlerowskiej w Pęclinie był ośrodek ruchu oporu, m.in. miejsce przyjmowania zrzutów lotniczych. Na przełomie 1939 i 1940 roku powstała na tym terenie pierwsza grupa konspiratorów SZP – Związek Walki Zbrojnej. U państwa Kostrzyńskich odbywały się pierwsze szkolenia, przysięgi, a także tajne lekcje i wykłady. W lutym 1942 roku ZWZ zmieniło nazwę na Armia Krajowa.
Po koniec 1942 roku, dowództwo AK wyznaczyło zapasowe lądowisko pod kryptonimem „Pierzyna” na polanie lasu między Malcanowem, Pęclinem i Kąckiem, na tzw. „Piskorzu”. Zrzutowisko było zapasowym lądowiskiem, a kryptonim „Pierzyna” oznaczało inaczej „miękkie lądowanie”. Było potrzebne w sytuacji gdyby samolot z Anglii, skierowany w inne okolice, nie mógł tam dokonać zrzutu. Do zrzutu w Wiązownie doszło nocą z 3 na 4 kwietnia 1944 roku.

30.07.1944 roku duże oddziały hitlerowskie maszerujące z czołgami od strony Glinianki natknęły się na kolumnę czołgów sowieckich. Walka rozgorzała w Pęclinie. Jedna z maszyn sowieckich została trafiona obok domu p. Wicików. Czołg rozerwał się z taka silą, że jego części znaleziono w odległości 500 m od miejsca trafienia. Cała załoga spłonęła, a wraz z nią pobliski dom. Niemcy w popłochu wycofywali się ze wsi, przez Dziechciniec wycofywali się do Żanęcina.” Wkraczające wojska radzieckie zaskoczyły dowództwo Armii Krajowej.
Był sierpień i w Warszawie trwało powstanie. Dowódca por. M. Mazowiecki nawiązał kontakt z oficerami wojska sowieckiego. W Pęclinie koło kapliczki nakazano koncentrację oddziału. Odprawiono polową Mszę Świętą, którą koncelebrował kapelan AK ks. Jan Raczkowski. Stawili się prawie wszyscy z IV kompanii z całego terenu z opaskami. Po mszy odbyła się defilada**.

Wspomniana kapliczka znajduje się nadal w środkowej części wsi.

Pęclin, 2009, foto: AS
Pęclin, 2009, foto: AS

Na wschodniej ścianie kapliczki znajduje się tablica pamiątkowa przypominająca o latach II wojny światowej. Tablicę ufundowała w 1996 roku p. Barbara Twardowska, małżonka ostatniego z żyjących po wojnie dowódców AK z tego terenu, kpr. pchor. ps. „Dąb” Edmunda Twardowskiego (1922-1995)

W kilka dni później NKWD rozpoczęła wyłapywanie żołnierzy AK, część z nich znalazła się w gułagach. W Pęclinie stacjonował tzw. Batalion Zaporowy NKWD. Wyłapywano i przesłuchiwano podejrzanych, którzy trafiali do wojska, Rembertowa, lub na Sybir.
Ludowe Wojsko Polskie utworzyło magazyny amunicji koło szkoły.
Żołnierze kopali rowy przeciwczołgowe i okopy, które dotąd są bardzo widoczne w pobliskim lesie. Po 12 stycznia 1945r. żołnierze opuścili Pęclin.

W latach 60-tych XX wieku w Pęclinie wybudowano Szkołę Podstawową tzw. “Tysiąclatkę”. Zlikwidowaną ją na początku lat 70-tych XX wieku i na jej terenie utworzono Państwowy Dom Dziecka, który z kolei został zlikwidowany w roku 1984. W okresie od 1985 do 1999 roku w budynku ponownie funkcjonowała szkoła. Po jej likwidacji do budynku przeniesiono Przedszkole Gminne z Radiówka, które w tym miejscu funkcjonuje do dnia dzisiejszego.

Do dnia dzisiejszego zachowały się:

  • domy drewniane nr 16, 20, 34, 66
  • krzyże drewniane
  • kapliczka murowana z pocz. XX w,

Data publikacji, 20.11.2009, Wiazowna.info.pl, aktualizacja 14.07.2015

*Opracowanie: Joanna Filimonow
na podstawie: Plan Odnowy Miejscowości Pęclin na lata 2008-2015
*Krzysztof Oktabiński „Nad Mienią i Świdrem”, Otwock 2004, cz 3.
„Malcanów. Wieś w gminie Wiązowna 1814- 2014″ – pod red. D.M. Kozielskiej, Malcanów 2014
J.Kałuszko, P.Ajdacki „Otwock i okolice”, wyd. II, Pruszków 2006

copyright

Share