Aleksandrów

Share

Obecnie osiedle mieszkaniowe w południowo-wschodniej dzielnicy Wawer miasta stołecznego Warszawy, dawniej wieś należąca do Dóbr Wiązowna, przy dawnym Trakcie Wołowym, potem Napoleońskim, założona prawdopodobnie w 1796 roku przez Jana Alojzego hr. Potockiego a następnie znacznie rozbudowana przez barona Józefa von Maltzana w 1798 roku, zasiedlona głownie przez kolonistów niemieckich.

żródło: wiazowna.e-mapa.net
żródło: wiazowna.e-mapa.net

Nazwa wywodzi się od popularnego w tym czasie imienia. Jak podaje Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich z 1885 roku,  Aleksandrów to nazwa wielu wsi i osad założonych w ówczesnym stuleciu w obrębie Królestwa Polskiego.

1798 – baron Józef von Maltzan kupuje dobra wiązowskie, w skład których poza Aleksandrowem, wchodzą niezbyt ludne wsie: Białek, Boryszew, Góraszka, Dziechciniec, Mlądz, Płachta, Rycice, Wola Mlądzka, Wielkgolas, folwark i wieś Duchnów,  folwark i wieś Wiązowna wraz z zespołem pałacowo-ogrodowym, dwie osady młynarskie : Golica nad Mienią i Ruda nad Świdrem.

1817 – Zachodnią część dóbr wiązowskich kupuje Michał Rydecki.

1824 – śmierć Michała Rydeckiego i początek likwidacji dóbr wiązowskich, które przechodzą z rąk do rąk.

1827 – Aleksandrów posiada 9 gospodarstw i 160 mieszkańców i jest zamieszkały głównie przez kolonistów niemieckich, którzy mieszkają na tym terenie do 1944 roku. (Przy czym podczas I wojny światowej, koloniści niemieccy są przymusowo wysiedlani w głąb Rosji. Po zakończeniu wojny część z nich wraca do Aleksandrowa)  Zabudowa wsi składa się z dwóch równoległych łańcuchówek wzdłuż dróg z Falenicy do Góraszki i z Falenicy do Wiązowny.

1852 – w Aleksandrowie powstaje zbór ewangelicki a wraz z nim cmentarz ewangelicki, którego pozostałości można odnaleźć na końcu ul. ks. S.Szulczyka, za skrzyżowaniem z ul. Jachtową w Aleksandrowie.  Od 1944 roku cmentarz nie użytkowany. Zachowane najstarsze nagrobki pochodzą z początku XX w, większość zawiera polskie napisy.

1859 – właścicielem dóbr zostaje Julian Domański (Domaniewski?).

Druga połowa XIX wieku – Aleksandrów wraz z innymi dobrami wiązowskimi jest wystawiany na sprzedaż poprzez publiczną licytację.

Gazeta Polska, nr 296, 14 grudnia 1861
Gazeta Polska, nr 296, 14 grudnia 1861
Gazeta Polska, nr 17, 23 stycznia 1862
Gazeta Polska, nr 17, 23 stycznia 1862
Dziennik Warszawski nr 91, 26 kwietnia 1866
Dziennik Warszawski nr 91, 26 kwietnia 1866
Dziennik Warszawski nr 91, 26 kwietnia 1866
Dziennik Warszawski nr 91, 26 kwietnia 1866

1870 – w Wiązownie powstaje Włościańska Kasa Pożyczkowa, dzięki której okoliczni chłopi wykupują ziemię podworską. W Aleksandrowie po uwłaszczeniu jest 40 gospodarstw i 886 mórg włościańskich (ok. 514 ha)

1885 – Wg Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego: Aleksandrów – „wieś w powiecie nowo-miński, śród lasów na prawym brzegu Wisły się ciągnących, przy drodze z Wawru do Młondza

Koniec XIX w. – Aleksandrów posiada własną szkołę, w której przed 1939 rokiem naucza Andrzej Grędziński. W XV tomie Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego czytamy: Aleksandrów – kolonia, powiat nowomiński, gmina i parafia Wiązowna; szkoła początkowa

Początek XX wieku – największymi posiadaczami ziemi w Aleksandrowie są Henryk Kruszewski (131 ha), Edmund Fencki (117 ha), Maria Dąbrowska (229 ha). W sołectwie działa Fabryka Ceraty Opatrunkowej Władysława Różyczki.

1905 – samosąd w okolicznych wsiach. Zamordowanie sołtysa Aleksandrowa.

Czas, nr 198, 31 sierpnia 1905 r.
Czas, nr 198, 31 sierpnia 1905 r.

1914 – I wojna światowa, przymusowe wysiedlenia kolonistów niemieckich wgłąb Rosji. Zniszczenie wytwórni ceraty.

1917 – Rabunkowa gospodarka i wycięcie ponad 600 starych drzew;

1920 – wojna polsko-bolszewicka, Aleksandrów na linii obrony w sierpniu 1920 roku, gdzie stacjonuje 15 Dywizja Piechoty Wojska Polskiego.

1921 – spis powszechny; w Aleksandrowie jest 57 domów z 305 mieszkańcami, z tego 175 deklaruje narodowość polską, 127 – niemiecką o wyznaniu ewangelickim, 3 osoby deklarują wyznanie mojżeszowe.

1932 – wytyczenie na terenie wiejskim najstarszej części rzymskokatolickiego cmentarza grzebalnego.

1933 – pożar ewangelickiego Domu Modlitwy w Aleksandrowie.

1 kwietnia 1939 – część gromady Aleksandrów i fragment pobliskiego Emowa wyłączono z gminy Wiązowna i włączono do gminy Letniska Falenica.

8 czerwca 1939 – poświęcenie kamienia węgielnego pod budowę nowego kościoła. Plany budowy krzyżuje wybuch II wojny światowej.

1940-1941 – W ramach przymusowej pracy Żydów z falenickiego getta powstaje tzw. Czerwona Droga (dziś ul. Podkowy) – ok.2.5 km utwardzonej drogi rokadowej na odcinku Aleksandrów-Wiązowna.

Na cmentarzu parafialnym przy ul. Złotej Jesieni kwatery 633 żołnierzy WP, poległych w okolicach Aleksandrowa, głównie podczas bitwy stoczonej 19.IX.1939 roku między 13 DP i 5 Dywizjon Artylerii Konnej z oddziałami niemieckimi. Na cmentarzu pochowani są także żołnierze polegli w latach 1939-1944, m.in. kpt. Władysław Przybyłowicz, dowódca oddziałów  broniących linii Wisły pod Karczewem w 1939 roku, oraz żołnierze AK: por. Apolinary Akajewicz z Emowa, Ryszard Barański ze Świdra oraz kościuszkowcy armii gen. Berlinga polegli w 1944 r. m.in podczas walk o Pragę.

Po II wojnie światowej Aleksandrów posiada 1100 ha powierzchni i ok. 420 mieszkańców.

2 stycznia 1992 – Aleksandrów odłączono od gminy Wiązowna i włączono do dzielnicy Praga Południe.

1995 – Aleksandrów ma 1500 mieszkańców

Aleksandrów współczesny to osiedle mieszkaniowe, głównie jednorodzinne, położone w południowo-wschodniej dzielnicy Wawer m.st. Warszawy, w otulinie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego, graniczące z gminą Wiązowna.

Ciekawostki:

W Aleksandrowie, w okresie międzywojennym, swój dom wypoczynkowy posiadał minister spraw zagranicznych – płk Józef Beck

Opracowanie: © Joanna Filimonow/Wiazowna.info.pl

źródło: J.Kałuszko, P.Ajdacki „Otwock i okolice”, wyd. II, Pruszków 2006.
A. Ciećwierz, I.Derlatka, D.M. Kozielska, K. Oktabiński „150 lat Gminy Wawer”, Warszawa 2015

Share