Kościół św. Wawrzyńca w Gliniance

Foto: AS
Foto: AS

Wybudowany w 1763 roku na miejscu pierwotnej świątyni z XVI w.

Architektura

Kościół drewniany, modrzewiowy o konstrukcji zrębowej*, oszalowany, orientowany**. Korpus nawowy na planie prostokąta, prezbiterium mniejsze, niższe od nawy i zamknięte trójbocznie. Po obu stronach prezbiterium – dwie zakrystie, obie na planie kwadratu, przy czym jedna drewniana a druga murowana. Od frontu i z boku nawy (od południa) dobudowane kruchty. Dach gontowy, dwuspadowy oddzielny dla nawy i prezbiterium. Na dachu nad nawą, smukła, czworoboczna blaszana wieżyczka na sygnaturkę*** zwieńczona latarnią i kulą.

Wnętrze

Kościół trójnawowy, chociaż na pierwszy rzut oka wydaje się posiadać tylko jedną nawę. Dwie pary słupów ustawione bardzo blisko ścian bocznych dzielą przestrzeń na nawę główną i dwie bardzo wąskie nawy boczne. Słupy pełnią funkcje konstrukcyjne podtrzymując podciągi podpierające strop belkowy. Balkon chóru muzycznego z prospektem organowym (organy osiemnastowieczne), umiejscowiony nad główną, frontową kruchtą kościoła (od zachodu), wysunięty ku wnętrzu i wsparty na słupach, o prostej linii parapetu z tralkami. Nawa nakryta stropem płaskim, prezbiterium – pozornym sklepieniem kolebkowym.

W miejscu połączenia nawy głównej z prezbiterium, na belce tęczowej znajduje się krucyfiks z późnogotycką rzeźbą Chrystusa pochodzącą z drugiej połowy XVI w., stanowiącą najstarszy element kościoła. Ołtarz główny z obrazem „Maryja pod krzyżem” oraz dwa ołtarze boczne z obrazami „Przebicie serca św. Teresy z Avili (prawdopodobnie z II połowy XVIII w. – najstarszy obraz w kościele), „Św. Wawrzyniec” (prawdopodobnie z przełomu XVIII i XIX w.), „Matka Boża Gliniecka” (z przełomu XIX i XX w.) mają charakter barokowo-ludowy. Wnętrze biało-złote. Nad ołtarzem głównym dwie figury św. Piotra i Pawła.

Wnętrze kościoła p.w. św. Wawrzyńca w Gliniance, foto: R.Koziarski
foto: RK

Obraz św. Teresy z Avili – karmelitanka przedstawiona jest na obrazie w chwili gdy doznaje objawienia. W jej serce zostaje zatopiona strzała boskiej miłości, trzymana przez anioła.
Obraz św. Wawrzyńca – diakon, męczennik, patron parafii przedstawiony jest z palmą męczeństwa oraz kratą, na której poniósł śmierć****
Obraz Matki Bożej Glinieckiej – to kopia fragmentu „Madonny Sykstyńskiej” Rafaela Santi. Przedstawia Matkę Boską z Dzieciątkiem Jezus. Obraz otaczają wota dziękczynne. Ruchomą zasłonę obrazu stanowi wizerunek Matki Bożej w srebrnej sukience, ufundowany przez parafian w 1956 r.

Ważniejsze wydarzenia historyczne:

13 listopada 1556 – erygowanie parafii w Gliniance przez biskupa poznańskiego Andrzeja Czarnkowskiego przy pierwszym drewnianym kościele powstałym dzięki podstolemu czerskiemu Wawrzyńcowi Dobrzynieckiemu herbu Ciołek. Drewniany kościół miał poczwórne wezwanie: Najświętszej Maryi Panny, św. Franciszka wyznawcy, św. Jana apostoła i ewangelisty oraz św. Wawrzyńca męczennika.

„Dobrzyniecki nadał nowemu temu kościołowi role dla proboszcza, dwóch wikarych, altarzysty i rektora szkoły, stawek i wolne rybołóstwo na rzece Świder. Do tego uposażenia przydał: biskup Czarnkowski, dziesięciny ze wsi królewskich Chrosna, Kanty i Wielki las, wsi Jeżowskich. Wsie te, prócz Wielkiego lasu, należały do starostwa osieckiego, które w tym czasie trzymali Warszewiccy. Kościół w Gliniance był drewniany, pod tytułem N. Maryi Panny, Św. Franciszka wyznawcy, Św. Jana apostoła i ewanielisty i Św. Wawrzyńca męczennika” Józef Łukaszewicz, „Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej . T. 3” 1863

3 lipca 1557 – nadanie praw miejskich Gliniance (na prawie magdeburskim) i zmiana nazwy miejscowości na Wawrzyńców (Wawrzyńczew). W nowym mieście za sprawą Wawrzyńca Dobrzynieckiego powstaje szkoła i szpital.

Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej była w Gliniance szkoła. Rektorem jej był Jan z Sochaczewa, kantorem Grzegorz z Kazimierza. Józef Łukaszewicz, „Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej . T. 3” 1863

1763 – budowa drewnianego kościoła, który istnieje do dziś.
1818 – włączenie parafii w Gliniance do dekanatu siennickiego, diecezji warszawskiej
1820 – Wawrzyńczew traci prawa miejskie, powrót do pierwotnej nazwy miejscowości – Glinianka
1868 – parafia w Gliniance zostaje włączona do dekanatu nowomińskiego, archidiecezji warszawskiej
25 marca 1992  – parafia w Gliniance zostaje włączona do nowo powstałej diecezji warszawsko-praskiej.

Najbliższe otoczenie kościoła

  • Drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowo-ramowej, wzniesiona na rzucie kwadratu około połowy XVIII w. Wewnątrz umieszczone są dwa dzwony o imionach św. Wawrzyniec i św. Stanisław. Na zewnętrznej ścianie dzwonnicy od strony południowej znajduje się współczesna rzeźba ludowa patrona świątyni św. Wawrzyńca.

  • Drewniana plebania z poł. XIX w.
  • „Organistówka”, w której kręcono niektóre sceny w serialu „Plebania”

Ciekawostki:

  • Kościół p.w. św. Wawrzyńca w Gliniance „gra” sandomierską świątynię w „Ojcu Mateuszu”, popularnym serialu kryminalno-obyczajowym. Zdarzało się, że proboszcz glinieckiej parafii, ks.Krzysztof Krzesiński, służył pomocą i radą podczas odgrywania scen chrztu, czy Mszy św. oraz udostępniał stroje i naczynia liturgiczne. Artur Balana, Parafia Ojca Mateusza, Moja Rodzina, 05.2012
  • W 2009 roku oddano obraz „Matki Boskiej Glinieckiej” do renowacji i odkryto, że pod srebrną sukienką nie ma obrazu jedynie naklejone na deskę, zwykłą taśmą, fragmenty twarzy Maryi i Jezusa, dłonie i stopy. źródło: opoka.org.pl

Proboszcz, przekonany, że kiedyś obraz był cały, zaczął szukać śladów i informacji o tym, co mogło się z nim wydarzyć. W pamięci najstarszych mieszkańców funkcjonował obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus w aksamitnej sukience. Zaczęto się zastanawiać, czy obraz został podmieniony podczas wymiany sukienki na srebrną, a może nigdy nie było właściwego obrazu. Rozpoczęto akcję poszukiwawczą i szczęśliwie obraz odnalazł się we wsi.Małgorzata Kowalska, Glinianka: Matka Boska Odnaleziona, Tygodnik Idziemy, 31 maja 2009 . Z obrazem związanych jest wiele cudownych opowieści a kult Matki Boskiej Glinieckiej potwierdzają liczne wota dziękczynne, które zachowały się na bocznym ołtarzu.

Pan Kazimierz pamięta jak w 1956 zbierano na sukienkę dla Matki Bożej: – Mama dała garnuszek srebrnych monet – wspomina. – Kiedy byliśmy mali, zabierała nas przed obraz, modliliśmy się. Mówiła, że obraz jest cudowny. W okresie międzywojennym dziedzice – Kossakowscy – bardzo go czcili.(…) Stanisława Nowak, od urodzenia w Gliniance: – Młodzi, jak brali ślub, to szli dookoła ołtarza, a potem prosto do Matki Bożej. Pierwsze modlitwy za przyszłe życie do niej kierowali. W 1935 r. w Gliniance wybuchł potężny pożar. Spaliły się 92 gospodarstwa. Kościół ocalał. W 1967 r. kolejny pożar – piorun strzelił w wieżę kościoła. – Mąż pobiegł gasić – wspomina Ludwika Adamczyk. – Wszedł na wieżę kościoła, a ludzie podawali wiadra z wodą. Jedno z wiader rozcięło mu głowę. Wrócił do domu zalany krwią. Przemyłam mu zimną wodą. Następnego dnia śladu nie było. A pożar w porę udało się ugasić. Jakichże to więcej cudów trzeba? – retorycznie pyta pani Ludwika.(…) – Miałam 9 lat, kiedy babcia Marcjanna opowiadała, że bok Matki Bożej przebił szablą bolszewik – mówi pani Ludwika. – Kiedy w 1950 r. brałam ślub przed tym obrazem i zobaczyłam rozdarcie w aksamitnej sukience, to przypomniałam sobie, co babcia Marcjanna opowiadała. Małgorzata Kowalska, Glinianka: Matka Boska Odnaleziona, Tygodnik Idziemy, 31 maja 2009

Iluminacja kościoła szczególnie zachwyca w scenerii zimowej

foto: RS
foto: RS

 * ściany zbudowane są z poziomych drewnianych bali łączonych w narożnikach.
**prezbiterium jest zwrócone ku Jerozolimie, miejscu zmartwychwstania Chrystusa. Orientowanie kościołów było regułą do XIX w.
*** najmniejszy z dzwonów kościelnych
****święty Wawrzyniec, opiekun kucharzy, piekarzy i piwowarów, zginął śmiercią męczeńską na rozżarzonej do czerwoności kracie.

Opracowanie: © Joanna Filimonow,
Zdjęcia:Alicja Sękowska (AS), Ryszard Szczęsny (RS),
Robert Koziarski/sekcja fotograficzna Gminnego Ośrodka Kultury w Wiązownie (RK)
,