Wiązowna to stara książęca wieś nad Mienią, której historia sięga już XII wieku. Ślady osadnictwa z XII i XIII wieku znaleziono też w Woli Karczewskiej, Rzakcie, Żanęcinie a z przełomu XIII i XIV wieku m.in w Gliniance, Izabeli i Kącku
1414 – pierwsza pisemna wzmianka o wsi.
1483 - zadłużony książę warszawski, Bolesław V sprzedaje wieś ‘Wyazowno’ wraz z młynem i okolicami, kasztelanowi warszawskiemu Janowi z Radzimina.
1580 - na terenie dzisiejszego cmentarza grzebalnego, zostaje wzniesiony drewniany kościół i parafia p.w. św. Wojciecha. Przypuszcza się, że drewniany kościółek uległ spaleniu w czasie „potopu” szwedzkiego.
Do 1630 - Wiązowna pozostaje w rękach rodu Radzymińskich. W tym też czasie powstaje rezydencja rodu. Prawdopodobnie budynek główny znajdował się w zachodniej części starej wsi Wiązowna, leżącej nad Mienią. W znacznym oddaleniu od dworu znajdowało się siedem zagród chłopskich i osada młynarska.
Pod koniec XVII w dobra wiązowskie poprzez Opalińskich stają się własnością Lubomirskich.
W XVIII w Wiązowna staje się letnią rezydencją Lubomirskich. U podnóża skarpy powstaje nowy ogród w stylu angielskim a na samej skarpie zostaje wzniesiony barokowy pałacyk.
Równocześnie następuje przebudowa samej wsi. Zabudowania z zachodniego brzegu Mieni są usuwane i przenoszone w okolice drewnianego kościoła. Dotychczasowa wiejska i piaszczysta droga zostaje obsadzona lipami i staje się promenadą parkową.
W 1795 roku, zadłużoną ekonomię Wiązowna wraz z pałacem dziedziczy Jan Alojzy Potocki.
1794-1797 – zostaje wzniesiony murowany kościół p.w. św. Wojciecha, zachowany do dziś. Kościół postawiono w stylu empire. Piękną fasadę tworzą cztery jońskie kolumny, pilastry i fronton z szerokim portykiem kolumnowym zwieńczonym trójkątnym szczytem.
1798 – Jan Alojzy Potocki sprzedaje ‘Wiązownę’ pułkownikowi Józefowi baronowi de Maltzahn.
W XIX w. włodarzami ‘Wiązowny’ są kolejno: Ferdynand de Maltzahn, Michał Rydecki, Tadeusz hr. Mostowski, Rozalia z Rozenthalów Kempnerowa, Stanisław Brykczynski, Julian Władysław Michał Domaniewski.
W latach 1862-1874 – dobra ziemskie ‘Wiązowna’ zostają rozparcelowane i dominium wiązowskie przestaje istnieć. Chłopi zostają uwłaszczeni, resztę ziem kupują cząstkowi nabywcy i budowniczowie linii kolejowej.
Po 1877 roku, zespół pałacowo-ogrodowy staje się własnością braci Szlenkierów – przemysłowców warszawskich, którzy urządzają w nim letnisko.
W 1905 roku Szymon Neuman, warszawski przemysłowiec obejmuje w posiadanie południową część parku z pałacem i w następnych latach przebudowuje barokowy pałacyk na eklektyczny.
W latach 30. XX w. pałac i piękna zieleń były tłem do nagrywanych tu filmów: ‘Ułana ks. Józefa’ i ‘Trędowatej’.
We wrześniu 1939 roku, w opuszczonym przez właścicieli pałacu, znajduje się kwatera Grupy Operacyjnej gen. Władysława Andersa.
W latach 1942-1944 w pałacu urzędują Niemcy, pracujący przy budowie fortyfikacji w pobliskich lasach.
W 1944 roku pawilony parkowe i część drzewostanu ulegają częściowemu zniszczeniu na skutek bombardowań i ostrzału artyleryjskiego. Ruiny zostają z czasem rozebrane przez miejscowych chłopów.
Jeszcze w latach 60. XX w. kamieniami z dawnej holenderni brukowano ul. Kościelną.
W czasach PRL zespół pałacowo-parkowy ma wielu użytkowników; od 1947 roku mieści się tu szkoła rolnicza, od 1951 ośrodek szkoleniowy ZMP, od 1956 ośrodek kolonijny URM.
W 1981 roku rezydencję przejmuje od URM Urząd Gminy w Wiązownie, urządzając w niej ośrodek zdrowia, aptekę i placówki szkolne. W latach 90-tych pałac przechodzi w ręce prywatne.
Opracowanie: J. Filimonow
Na podstawie:
Krzysztof Oktabiński „Nad Mienią i Świdrem”, Otwock 2004, cz 1.,2.,3.
Kałuszko J., Ajdacki P., „Otwock i okolice”, wyd. II, Pruszków 2006.
praca zbior. pod red. K. Oktabińskiego, „Wiązowna 1597-1997. Kartki z dziejów parafii i gminy”, Bydgoszcz 1997
K.Oktabiński „Śladami filantropów”, Warszawa 2007
