Świder, zwany w niektórych rejonach Różanką, jest prawym dopływem Wisły i wpada do niej między Józefowem a Otwockiem, w pobliżu osiedla Górki. Długość rzeki wynosi 89 km, a powierzchnia dorzecza 1150 km2. Trudno jednoznacznie wskazać źródło Świdra, gdyż rzeka wypływa dwiema strugami o tej samej nazwie. Lewy strumień bierze początek we wsi Ciechomin Włościański, ok. 9.5 km na południe od Stoczka Łukowskiego, a prawy wypływa ze skraju lasów w pobliżu wsi Róża Podgórna, ok. 11 km na wschód od Stoczka Łukowskiego.

Świder jest rzeką meandrującą. Tworzy liczne zakola a jego bieg jest dość bystry, miejscami porównywany z rzekami podgórskimi. W górnym biegu Świdra, gdzieniegdzie, na dnie, zalegają wymyte przez płynącą wodę polodowcowe głazy co nadaje rzece charakter właśnie górskiego potoku. Progi o wysokości kilkudziesięciu centymetrów, zbudowane z tkwiących w korycie głazów, tworzą w okolicach wsi Radachówka swoiste „wodospady”.

Świder ma piaszczyste dno i jest na ogół płytki, choć zdarzają się małe głębinki. Licznie występujące w korycie piaszczyste ławice zmieniają przepływ strumienia wody i powodują nierównomierne podcinanie brzegów, a to z kolei prowadzi do powstania skarp i wspomnianych zakoli (meandrów). W dolnym biegu, gdy przepływa przez pasmo wydm wśród Lasów Otwockich, jego brzegi są wysokie i podcięte.

Miejscowa ludność wywodzi nazwę „Świder” właśnie od wrażenia, jakoby rzeka „świdrowała” teren. W rzeczywistości nazwa pochodzi od prawosłowiańskiego słowa „świd”, które oznacza wodę.

Świder ma stosunkowo dużo dopływów. Większość stanowią malutkie strumyki. Do ważniejszych dopływów należą Wiśniówka, Rydnia (Rudna, Rudnia), Wodynia (Wodynka), Piaseczna, Siennica (Sienniczka) i największa z dopływów a zarazem najbardziej atrakcyjna krajobrazowo Mienia ze Srebrną zasilająca Świder w jego dolnym odcinku, w okolicach Józefowa.

Teren doliny Świdra i jego dopływów porasta zróżnicowana roślinność. W dolnym biegu, piaszczyste skarpy, porastają zbiorowiska borowe z dominującą sosną, której korzenie umacniają mało spoiste podłoże. Równie często występuje olcha, stanowiąca ostoję dla wielu gatunków zwierząt. Jej korzenie częściowo wznoszące się ponad powierzchnię, są środowiskiem życia dla wielu mchów i glonów.

W dolinie Świdra można spotkać także lasy dębowo-lipowe czy łąki zalewowe. W starorzeczach często rosną piękne, chronione lilie wodne.

W 1978 roku, z uwagi na walory krajobrazowe oraz najczystsze wody w okolicach Warszawy powstał rezerwat częściowy „Świder”, zajmujący 238 ha powierzchni i obejmujący koryta rzek oraz pas brzegu o szerokości 20 m: rzeka Świder na długości 41 km od wsi Dłużew do osiedla Świdry Wielkie oraz dolny odcinek Mieni o długości ok. 5 km (od ujścia do rzeki Świder do mostu drogowego we wsi Wiązowna). Rezerwat jest otwarty dla ludzi, dopuszcza się także wędkarstwo.

Częstym widokiem w dolinie Świdra są powalone drzewa tworzące swoiste kładki przez rzekę.

Świder jest typową rzeka nizinną o tzw. reżimie śnieżnym. Co oznacza zwiększoną ilość wody wiosną z powodu topniejących śniegów. W okresach wiosennych roztopów Świder zmienia się w wielką groźną rzekę niejednokrotnie występującą z brzegów.

W Świdrze stwierdzono obecność 25 gatunków ryb, co stanowi 22% wszystkich występujących w Polsce gatunków ryb. Można tu spotkać szczupaki, liny, karpie, różanki, jelce, jazie, słonecznice, ukleje, świnki, brzany, miętusy, cierniki, sandacze, klenie i wiele innych.

W przybrzeżnych zaroślach Świdra bytują tak zwane karczowniki, czyli szczury wodne. W miejscach bardziej podmokłych, które pozostają w bezpośrednim kontakcie z wodami powierzchniowymi można spotkać bobry. Dolina Świdra charakteryzuje się także bardzo dużą populacją ptaków. Występują tu między innymi zimorodki, jaskółki brzegówki, dudki, strzyżyki, kilka gatunków mew i rybitw, żurawie, dzięcioły, wilgi i kukułki. Na okolicznych łąkach mieszkają drapieżne błotniaki stawowe, myszołowy i pustułki.

foto © R.Szczęsny
Opracowanie: J.Filimonow

na podstawie: Kałuszko J., Ajdacki P., „Otwock i okolice”, wyd. II, Pruszków 2006.
K. Oktabiński „Zapomniane miasto i gmina Glinianka” – Przewodnik historyczno-krajoznawczy, Otwock-Wiązowna 2007.