Wieś Emów została założona 1856 roku na terenie dóbr Wiązowna i początkowo nazywała się „Nadmień”, czyli wieś nad Mienią. Nazwa obecna pochodzi od imienia Emmy, córki hrabiego Maltzana, ówczesnego właściciela ziem wiązowskich i funkcjonuje od 1865 roku.

Powstanie styczniowe

Rozległe lasy w Dolinie Środkowej Wisły, w tym lasy obecnego Emowa stanowiły dogodną kryjówkę dla powstańców styczniowych. W Mądralinie, k. dawnego mostu do Mlądza zachowała się zbiorowa mogiła powstańców z 1863 roku.

I wojna światowa

W tym czasie Emów znalazł się na niemieckiej linii obronnej Przedmoście Warszawa(niem. Brückenkopf Warschau)

W latach 1915-1916 Niemcy ufortyfikowali ciąg wydm budując kilkadziesiąt żelbetonowych schronów, głównie niewielkich bojowych i obserwacyjno-bojowych oraz rowy strzeleckie z zasiekami przeciwpiechotnymi z drutu kolczastego. Resztki tych umocnień zachowały się w Emowie do dzisiaj m.in. w okolicy ul. Sosnowej i tzw. Góry Sobotów.

Emów, Sosnowa, foto: J. Czubak
W 1918 roku, kiedy front przebiegał daleko w głąb Rosji i umocnienia straciły na znaczeniu strategicznym, dowództwo niemieckie wydało rozkaz ich likwidacji. Rozpoczął się wówczas stopniowy proces rozbiórki fortyfikacji.

Bitwa warszawska 1920

Pod koniec czerwca 1920, wobec zbliżającej się ofensywy bolszewickiej wstrzymano prace rozbiórkowe umocnień.
Przystąpiono do naprawy zdewastowanej i częściowo rozebranej linii „Brückenkopf Warschau”. Na przedpolu Warszawy utworzono cztery odcinki prac obronnych. Jednym z nich był odcinek „Wiązowna”, którego pierwsza i druga linia obrony łączyły się w Emowie i dalej biegły wzdłuż Mieni do Wiązowny. Usunięto wówczas utrudniającą ostrzał zabudowę, m.in. rozebrano budynek Jana Gołębia przy tzw. Górze Sobotów.

Emów, Góra Sobotów

Latem 1920 roku dwie polskie linie obronne w Emowie były obsadzone przez 15 Dywizję Piechoty gen. Władysława Junga. W dniu 15 sierpnia 1920 roku, 15 DP broniąca odcinka „Wiązowna” miała w swym składzie: 111 oficerów i podoficerów, 6964 szeregowców piechoty, 100 jeźdźców, czyli w sumie 8365 żołnierzy oraz poza ekwipunkiem indywidualnym i bronią osobistą: 115 ciężkich karabinów maszynowych, 51 dział lekkich i 12 dział ciężkich osadzonych w przygotowanych wcześniej stanowiskach bojowych. W pierwszej połowie sierpnia 1920przymusowo ewakuowano ludność cywilną z całego przedpola umocnień. Szacuje się, że poza liniami obronnymi znalazło się ok. 90 tys. osób.

KLIKNIJ, ŻEBY POWIĘKSZYĆ

Broń pancerna i samochody Warsaw June en:1932, Wikipedia

W nocy z 14 na 15 sierpnia 1920 roku, sowiecki oddział 10 Dywizji Strzelców, liczący ok. 100 żołnierzy zaatakował most na Świdrze i stanowiska wzdłuż torów kolejowych. O drugiej w nocy, kolejny oddział 10 DS, tym razem w sile ok. 500 strzelców atakował pozycje w Wiązownie i Emowie Lesie, gdzie atak odparli żołnierze z 59 pp. ze składu XXX BP WP.
Jeszcze 15 sierpnia po południu bolszewicy usiłowali przełamać polską obronę na odcinku Białek-Emów, jednak 15 DP bez trudu odpierała kolejne ataki.
W toku walk bolszewicka 10 DS została rozbita a nieprzyjaciel cofał się na wschód. Po przetoczeniu się wojennej nawałnicy w bardzo trudnej sytuacji znaleźli się mieszkańcy ewakuowanych wsi, którzy wracali do splądrowanych i zniszczonych domostw i gospodarstw. Najbardziej poszkodowanym przyszło z pomocą państwo przydzielając materiał budowlany, zboże i konie, które zostały odebrane Armii Czerwonej i większości były poranione i w złej kondycji fizycznej. Jan Gołąb z Emowa dostał kwit na drewno z wawerskiego lasu hr. Branickiego, a dom wybudowany w 1921 stoi po dziś dzień w Emowie.

Okres międzywojenny

W latach 1921-1923 z fundacji znanego szewca warszawskiego Stanisława Hiszpańskiego został zbudowany „Mądralin” – Dom Pracy Twórczej PAN. Okres świetności „Mądralina” przypadał na lata międzywojenne. Największą osobliwością obiektu było przeznaczenie go wyłącznie do użytku mężczyzn. Kobiety miały nie tylko zakaz mieszkania w Mądralinie, ale nawet odwiedzania przebywających tam mężów czy krewnych. W Mądralinie nie podłączono telefonów a wyposażenie pokoi było niemal spartańskie. Okres okupacji „Mądralin” przetrwał praktycznie w stanie prawie nienaruszonym. Znajdował się tu dom wypoczynkowy dla niemieckich oficerów. Po II wojnie światowej majątek przejęła Polska Akademia Nauk.

Dom Pracy Twórczej PAN „Mądralin”, foto: R.SzczęsnyII wojna światowa

Pierwszego dnia wojny zestrzelono nad Emowem niemiecki bombowiec z trzyosobową załogą. Pilotem, który strącił hitlerowski samolot był ppor. Jerzy Palusiński.

W okresie okupacji hitlerowskiej m.in. w Emowie koło domostwa pp. Sobotów odbywały się ćwiczenia żołnierzy AK

W Emowie rozegrała się jedna z większych, a zarazem bezkrwawych akcji z udziałem AK. Tak opisuje to K. Oktabiński:

Wywiad AK doniósł, że Niemcom udało się namierzyć pracę radiostacji w Emowie. Oddziały specjalne Kedywu, uprzedzając hitlerowców, zorganizowały pozorowane nadawanie w terenie. Niemieckie wozy nasłuchowe, rzeczywiście szybko się pojawiły a odpowiednie siły żandarmerii zostały zmobilizowane do jej przejęcia. Otwocki oddział wcześniej obstawił cały las (..) Do cięższej walki z żandarmerią nie doszło, bo Niemcy widząc przygotowaną zasadzkę wycofali się do Otwocka

W nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 roku grupa Jana Włodarczyka wykradła ciała zastrzelonych w Otwocku oficerów AK: kpr. pchor. Ryszarda Barańskiego „Okrzeja” i ppor. Apolinarego Akajowicza „San” i przewiozła je do Emowa, gdzie ukryto je w starym bunkrze na Górze Sobotów. Po paru godzinach inna grupa AK z Falenicy przewiozła je na cmentarz wojskowy w Aleksandrowie i tam je pochowano. Do dziś spoczywają w jednej wspólnej mogile przy głównej alei.

Po koniec lipca 1944 roku Wiązowna a także Emów znalazły się na linii frontu. W sierpniu 1944 roku do Wiązowny wkroczyły wojska sowieckie.

Okres powojenny

Po II wojnie światowej do Emowa przyłączono osiedle Białek położone na brzegach rzeki Świder, tworząc miejscowość o wspólnej już nazwie Emów. To właśnie w dawnej miejscowości Białek przy drodze do Mlądza znajduje się Dom Pracy Twórczej PAN „Mądralin”. Wieś Białek została wykreślona z Urzędowego Wykazu Nazw Miejscowości w Polsce w 2008 roku.
Dziś „Mądralin” to Ośrodek Konferencyjny Polskiej Akademii Nauk. Ośrodek czynny jest cały rok i posiada 67 miejsc hotelowych w pokojach jedno i dwuosobowych oraz w apartamentach oraz dwie sale konferencyjne na 20 i 65 osób.

Opracowanie: J.Filimonow
na podstawie:
Stanisława i Krzysztof Oktabińscy „Czyn zbrojny nad Mienią i Świdrem”, Otwock-Wiązowna 2006
Kałuszko J., Ajdacki P., „Otwock i okolice”, wyd. II, Pruszków 2006.
Plan Odnowy Osiedla Emów na lata 2008-2015
Wikipedia