Duchnów – historia miejscowości

Duchnów był w średniowieczu dużą wsią rycerską. W XV wieku należał do rodu Kazubów z Warszawy, a XVI wieku przeszedł w ręce Jeżowskich h. Prus. Majątek Duchnowski podlegał wówczas parafii w Długiej Kościelnej.

Mapa zXVIw.

II połowa XVI w., wg Atlasu Historycznego Polski, pod red. W. Pałuckiego, Warszawa 1973

W 1661 roku w Duchnowie było 14 domów mieszkalnych a mieszkańcy oddawali dziesięcinę proboszczowi w Stanisławowie. Pod koniec XVII wieku wieś była administrowana przez Jana Dąbrowskiego i stanowiła własność Boguchwała Grabowskiego. W 1673 roku w Duchnowie mieszkało 58 osób.

W XVIII wieku Duchnów należał do ks. Marii z Lubomirskich Radziwiłłowej i jeszcze pod koniec XVIII w. za czasów Jana Alojzego Potockiego, spadkobiercy księżnej wchodził w skład tzw. dóbr wiązowskich, które obejmowały następujące miejscowości z młynami, austeriami, folwarkami i przysiółkami: Wiązownę osiedle i folwark, Boryszew, Góraszkę, Rudę, Białek, Golicę, Płachtę, Duchnów, Mlądz, Wólkę Mlądzką, Villę Wielkolas, Dziechciniec, Konik i Rycie.

W 1808 roku Duchnów miał ludną wieś z dworem. We wsi wraz z przysiółkami mieszkało 221 osób i były 33 gospodarstwa.

Okołu roku 1817 nastąpił podział dóbr wiązowskich na część zachodnią – wiązowską i wschodnią – duchnowską.

Obszar zachodni,wiązowski był znacznie większy i obejmował 349 włók, 25 mórg i 84 pręty. Obszar wschodni, duchnowski był dopiero kolonizowany. Część zachodnią nabył Michał Rydecki a część wschodnia pozostała w rękach Adolfa von Maltzana.

Po 1818 roku część wschodnia znacznie się rozwinęła. Początkowo tworzyły ją wioski: młynarska Golica, Konik, Duchnów, Villa Wielkolas, Dziechciniec. Po wykarczowaniu lasów, które rozpoczęło się ok. 1814  utworzono nowe wsie: Pęclin (1823), Malcanów (kolonia-1814), Żanęcin (kolonia-1826), młynarską Rudę (Duchnowską), austerię Olszową i w 1885 roku osadę Konik Nowy.

Duchnów, 2009, foto: AS
Duchnów, 2009, foto: AS

W 1827 roku Duchnów miał 30 chałup z 217 mieszkańcami. Dodatkowo w leżącej opodal, dziś nie istniejącej wiosce Duchnowska Wola było 12 gospodarstw z 112 mieszkańcami.

„Na początku XIX wieku na południe od traktu brzeskiego, pośród podmokłych łąk w szerokiej i płytkiej dolinie Mieni w Duchnowie stał duży dwór a jego pola nazywane Dziadówki, Pieńki, Szyja i Las Piskorz sięgały od folwarku do wsi: Górki, Poręby i Gliniankę na południowym-wschodzie; na południu dotykały rzeki Świder. Osady młynarskie: Golica Rudka, wsie: Dziechciniec i Piaski także należały do duchnowskiego dworu. Majątek ten od zachodu sąsiadował z dobrami wiązowskimi. Od stawu w Duchnowie do Rudki biegł gościniec zwany „Trytwą”. Dowożono nim z gorzelni dworską gorzałkę i inne trunki do przydrożnych karczem. W okolicach Pęclina i Malcanowa rozciągały się rozległe lasy dębowo-sosnowe. Ówczesny dziedzic, Józef baron de Maltzan zainteresował się ich wyrębem. W tym celu sprowadził kolonistów z Meklenburgii. Ruszyła praca przy wyrębie. Część drewna używano na materiał budowlany a z reszty wyrabiano węgiel drzewny i wywożono do Warszawy. Po wykarczowaniu lasu, baron przydzielił im te tereny pod uprawę. Ich głównym zajęciem, obok uprawy ziemi, była nadal produkcja węgla drzewnego i pozyskiwanie z okolicznych zasobów leśnych produktów żywicznych” – opowiadał Marian Pietrzyk *

Pod koniec XIX wieku w skład dóbr duchnowskich wchodziły: folwark Duchnów, osada młynarska Golica, osada Konik, austeria Olszowa oraz wsie: Duchnów, Konik, Dziechciniec, Golica, Pęclin, Wielgolas, Żanęcin i Malcanów. Grunty orne i ogrody miały 621 mórg, łąki – 249 mórg, pastwiska – 6, las 410, nieużytki i place 41 mórg. W folwarku Duchnów było 5 murowanych i 25 drewnianych domów. Działał tartak i olejarnia. Sama wieś Duchnów miała wówczas 41 domów i 61 mórg gruntu.

W 1921 roku Duchnów miał 76 domów mieszkalnych i 497 mieszkańców. Majątek ziemski Duchnów przestał istnieć po sprzedaży cząstkowej w latach 1921-1923.

W latach międzywojennych w Duchnowie funkcjonowała herbaciarnia A.Wronki, sklep spożywczy K. Wizera, skład wyrobów tytoniowych Ch. Wizera, piekarnia I. Gryszpana, kuźnia W. Skolimowskiego.

Duchnów, 2009, foto: AS
Duchnów, 2009, foto: AS

W 1934 roku w Duchnowie powstało koło młodzieży wiejskiej „Siew”, które działało też w Brzezinach i Wielgolesie. Jego aktywną działaczką była m.in. Maria Janina Olbrychska. Jej mąż Roman Julian Olbrychski, dziennikarz, ekonomista, oficer WP był równie zaangażowanym ludowcem. W czasie II wojny światowej był żołnierzem Batalionów Chłopskich i należał do tajnej organizacji „Racławice”.

31.07.1944 doszło do znacznych zniszczeń w Duchnowie, na skutek uderzenia radzieckiego 8 korpusu 2 Armii Pancernej Gwardii na pozycje niemieckie. Cześć domów drewnianych spłonęła. Szczęśliwie ocalała murowana, przydrożna kapliczka, ufundowana przez pp. Zielińskich.

Duchnów, 2009, foto: AS
Duchnów, 2009, foto: AS

Po wojnie wieś zelektryfikowano, utwardzono ciągi komunikacyjne. Dzięki Romanowi Olbrychskiemu, założycielowi Społecznego Komitetu Gazyfikacji Wsi Boryszew i Duchnów, doprowadzono sieć gazową do pobliskich wiosek. W ciągu 10 lat działalności Komitetu, gaz dotarł do 87 % zabudowań chłopskich.
Działania Romana Olbrychskiego (stryja słynnego aktora Daniela) wsparli mieszkańcy. W centrum wsi do dziś stoi „Dom Ludowy”, który od 1940 roku mieści filię Biblioteki Gminnej. Pierwsze książki do biblioteki ofiarowali sami mieszkańcy.

W wrześniu 2008 roku została uruchomiona do Duchnowa linia autobusowa nr 730, która połączyła komunikacyjnie mieszkańców tej miejscowości ze stolicą.

W części wsi, zwanej Góry Warszawskie zachowały się stodoły kryte strzechą (nr 111, 91a), spichlerzyk kryty strzechą nr 87, domy drewniane.

W dawnej wsi Golicy resztki starego młyna wodnego, drewnianego z ok. połowy XIX w. (Młyn w Golicy działał jeszcze do połowy XXw.) W latach 1942-44 w młynie znajdował się magazyn broni wiązowskiej AK

Opracowanie: J. Filimonow
Na podstawie:
*Krzysztof Oktabiński „Nad Mienią i Świdrem”, Otwock 2004, cz 1.
Kałuszko J., Ajdacki P., „Otwock i okolice”, wyd. II, Pruszków 2006.

copyright